( سارى ، ملاير ، هشتپر و غيره ) « 1 » به‌هرصورت سنگيج آشكارا مىگويد قناتى كه در « سنگ » حفر شده و جزء دوم « ايج » همان واژه‌اى است كه به صورت « ايز » ، « ايژ » ، « ايج » ، « ايچ » و امثال اينها هم مىآيد و همه مثل « ايك » در تاجيك ، تاريك ، زنديك ( زنديق ) ، چهريق ( چهريك ) و جنديج علامت نسبت است و در مورد سنگيج يعنى آبى كه در سنگ روان شده است ، قنات را در سنگ كنده‌اند و آب را روان داشته‌اند . سوادجان Sav d ( e ) j n در دهستان كم‌زمين ، پرجمعيت ، سرسبز و برنج‌زار آيدوغميش ديه بزرگى به نام سوادجان قرار دارد . در اين دهستان هرچه از سرسبزى و خرمى و آبادى و زيبايى بگوييم به نهايت نمىرسيم . براى توضيحات بيشتر به نامواژهء آيدوغميش رجوع كنيد . در نشريهء مركز آمار ايران ، اين ديه و همسايه‌هاى آن هوره ، بن ، بارده و چم‌كاكا را جزو دهستان آيدوغميش به حساب نياورده‌اند و شايد به اين جهت كه وقتى اين ديه‌ها را در عداد ديه‌هاى بلوك لار از مضافات شهركرد و چهارمحال شمرده بودند . ولى ما به‌هرحال از شيوهء كهن پيروى كرده و به ذكر آن مىپردازيم . آنچه دربارهء دهستان آيدوغميش از جغرافياى انسانى و جغرافياى تاريخى گفته‌ايم در اين ديه همه وجود دارد . در ساحل رودخانه كه غرش‌كنان از جنوب ديه مىگذرد ، پس از مزارع كم‌وسعت برنج خانه‌هاى ديه طبقه بر طبقه دامن دره را پر كرده و رو به بالا مىرود . در دو طرف آن ، باغستانهاى انگور و ميوه‌جات ، زيبايى نشاطانگيزى به آن مىدهد . تا مدتها خان‌هاى بختيارى ( امير مجاهد ) مالك آن بودند ، ولى اخيرا به زارعان منتقل شده و مالك شهرى در آنجا وجود ندارد . زبان عمومى در اين ديه و همسايهء شرقى آن چم‌كاكا ، تركى است و زبان تركى در برخى ديگر از ديه‌هاى اين دهستان نيز مورد تكلم است . در اينجاست كه فرهنگ از زبان جدا شده است . مردم شيعه‌مذهب و به تاريخ كهن علاقه‌مند و به دوستدارى نامهاى شاهنامه نامبردارند ، ولى زبان تركى است ؛ و اين امر گويا نشان اين باشد كه تركان و احتمالا تركان سلجوقى در هنگامى كه در اين نواحى انتشار يافته‌اند اين ديه‌ها را بعضى دون بعضى ديگر تصرف كرده و زبان تركى در آنها ، بر خلاف

--> ( 1 ) - براى تعداد كثير اين اسامى ، ن . ك . به : فرهنگ آ . م . م . ص 320 تا 321 .